Odwrócenie

Definicja

Odwrócenie to mechanizm obronny, w którym osoba nieświadomie zmienia sposób przeżywania trudnej sytuacji, np. przechodzi z roli biernej do aktywnej albo wyraża reakcję przeciwną do ukrytego uczucia. Nie jest osobnym zaburzeniem psychicznym i nie występuje jako diagnoza w ICD-11 ani DSM-5-TR. W psychologii pojęcie to bywa łączone z psychoanalitycznymi mechanizmami obronnymi, szczególnie z reakcją upozorowaną lub „odwróceniem ról”. Mechanizm może chwilowo zmniejszać lęk, wstyd lub poczucie bezradności, ale przy dużym nasileniu utrudnia kontakt z prawdziwymi emocjami. APA opisuje reakcję upozorowaną jako zastępowanie nieakceptowanych impulsów ich przeciwieństwem.

Potrzebujesz pomocy?
Jesteśmy dla Ciebie 7 dni w tygodniu

Zapisz się online

Główne objawy odwrócenia

  • zachowanie przeciwne do realnych, trudnych uczuć,
  • przesadna życzliwość maskująca złość lub niechęć,
  • kontrolowanie innych po wcześniejszym doświadczeniu bezradności,
  • trudność w rozpoznaniu własnych emocji,
  • napięcie po sytuacjach budzących wstyd, lęk lub poczucie winy,
  • powtarzanie schematów „ja teraz robię innym to, czego sam/a doświadczyłem/am”,
  • poczucie ulgi po zmianie roli z biernej na aktywną.

Diagnoza odwrócenia

Odwrócenie nie jest diagnozą medyczną, dlatego nie rozpoznaje się go tak jak depresji, PTSD czy zaburzeń lękowych. Może zostać zauważone podczas psychoterapii, konsultacji psychologicznej lub diagnozy osobowości jako jeden ze sposobów radzenia sobie z napięciem. Specjalista analizuje sytuacje, w których pojawia się mechanizm, emocje poprzedzające reakcję, relacje z innymi oraz możliwe związki z traumą, lękiem, wstydem lub zaburzeniami osobowości.

Leczenie i praca terapeutyczna

Nie leczy się samego odwrócenia jako osobnej choroby, ale można pracować nad jego przyczynami i skutkami. W psychoterapii ważne jest rozpoznawanie prawdziwych emocji, nazywanie potrzeb, budowanie bezpieczniejszych sposobów reagowania i zmniejszanie automatycznych obron. Pomocne mogą być terapia psychodynamiczna, terapia schematów, terapia poznawczo-behawioralna, terapia oparta na mentalizacji lub praca z traumą. Farmakoterapia nie jest stosowana na mechanizm obronny, ale psychiatra może ją rozważyć, jeśli występują współistniejące objawy, np. depresja, silny lęk, bezsenność lub PTSD.

Potrzebujesz wsparcia psychologicznego? Umów konsultację online → feel-up.pl

Przeczytaj więcej

Powiązane hasła słownikowe:
 Moralizacja, Dysocjacja, Trauma złożona.

Bibliografia

  • APA Dictionary of Psychology, Reaction formation.
  • Freud A., The Ego and the Mechanisms of Defence.
  • Vaillant G.E., Ego Mechanisms of Defense: A Guide for Clinicians and Researchers.
  • Cramer P., Protecting the Self: Defense Mechanisms in Action.
  • McWilliams N., Psychoanalytic Diagnosis.

Nie wiesz, która forma pomocy będzie dla Ciebie najlepsza?

To zupełnie naturalne. Skontaktuj się z nami i umów na pierwszą konsultację, podczas której wspólnie znajdziemy najlepszą ścieżkę wsparcia.

Umów się na konsultację
Zadzwoń